ارزش علمى قائل نيستند كه در باره حقيقت و ارتباطش با حوادث خارجى بحث كنند ، مگر عده اى از روانشناسان ايشان كه به شان آن اعتنا ورزيده عليه دسته اول به پاره اى از رؤياهاى صحيح استدلال كرده‌اند ، كه از حوادث آينده و يا امور پنهانى بطور شگفتآورى خبر داده ، بطورى كه ممكن نيست حمل بر اتفاق و صرف تصادف نمود ، و اين گونه خوابها آن قدر زياد و بطرق معتبر نقل شده كه ديگر نمىتوان در باره آنها ترديد كرد ، و اين دسته ، از اين گونه خوابها كه گفتيم ( بطور اعجاب آورى از آينده و يا امور پنهانى خبر داده ) در كتب خود نقل كرده‌اند . 2 - رؤيا داراى حقيقت است هيچ يك از ما نيست كه در زندگى خود خوابهايى نديده باشد كه به پاره اى امور پنهانى و يا مشكلات علمى و يا حوادث آينده از خير و شر دلالت نكرده باشد ، آرى از هر كه بپرسى يا خودش چنين رؤياهايى داشته ، و يا از ديگران شنيده ، و چنين امرى را نمىتوان حمل بر اتفاق كرد و گفت كه : هيچ ارتباطى ميان آنها و تعبيرشان نيست ، مخصوصا خوابهاى صريحى كه اصلا احتياج به تعبير ندارد . البته اين هم قابل انكار نيست كه رؤيا امرى است ادراكى ، كه قوه خيال در آن مؤثر و عامل است ، و اين قوه از قواى فعالى است كه دائما مشغول كار است ، بسيار مىشود كه عمل خود را از جهت اخبارى كه از ناحيه حس لامسه و يا سامعه و امثال آن وارد مىشود ادامه مىدهد ، و بسيار هم مىشود كه صورتهايى بسيط و يا مركب ، از صورتها و يا معناهايى كه در خزينه خود دارد گرفته و آنها را تحليل مىكند ، مانند تفصيلى كه در صورت انسان تام الخلقه هست گرفته به يك يك اعضاء ، از قبيل سر و دست و پا و غير آن تجزيه و تحليل مىكند ، و يا بسائط را گرفته تركيب مىنمايد ، مثلا از اعضايى كه جدا جدا در خزينه خود دارد انسانى مىسازد . حال بسيار مىشود كه آنچه تركيب كرده با خارج مطابقت مىكند ، و بسيار هم مىشود كه مطابقت نمىكند ، مانند اين كه انسانى بىسر ، و يا ده سر بسازد . و كوتاه سخن اينكه اسباب و عوامل خارجى كه محيط به بدن آدمى است ، از قبيل حرارت و برودت و امثال آن ، و همچنين عوامل داخلى كه بر آن عارض مىشود از قبيل مرض و ناملايمات و انحرافات مزاج و پرى معده و خستگى و غير آن ، همه در قوه مخيله و در نتيجه در خوابها تاثير مىگذارد . و لذا مىبينيم كسى كه ( در بيدارى و يا در خواب ) حرارت و يا برودت شديد در او اثر